Tình thầy trò ngày xưa thật đáng quí. VN bây giờ thì kinh hãi lắm. Trò đánh thầy và thầy phải quì xin lỗi gia đình trò.
Mời quí vị nghe tâm sự của cô giáo KIM LOAN. Cô giáo ơi, cô không nhận quà, trò tủi thân khóc là đúng rồi. Lẽ ra cô nên nhận vài quả trứng thôi cho TRÒ đỡ buồn, chắc trò sẽ không khóc.
Mời quý vị chia sẻ.
Thân mến
Hồng Thủy
EM CÓ HIỂU LÒNG CÔ!?
Tôi tốt nghiệp thủ khoa Sư Phạm, được quyền ưu tiên chọn nhiệm sở, mấy nhỏ bạn thân xúm vào góp ý:
– Ta mà như nhà ngươi, sẽ chọn trường xịn, trường nhà giàu cho đỡ cực thân…
– Ví dụ như trường tiểu học Hòa Bình bên hông Nhà Thờ Đức Bà, ngay trung tâm Quận Nhất, là ngôi trường bao nhiêu người mơ ước được bước chân vào dạy …
– Tha hồ mà có phụ huynh học sinh chơi sang chơi đẹp, cô giáo sướng nhé …
– Và các học sinh bảo đảm sẽ rất ngoan ngoãn, chăm học vì gia đình có điều kiện, cô giáo đỡ vất vả biết bao nhiêu.
Không phải là tôi không biết những điều này, không phải tôi muốn chơi nổi “làm màu”, tôi vẫn chọn trở về quê hương ngoại ô Gò Vấp của tôi, trường nào cũng được, miễn ở trong quận, được gần nhà, đơn giản vậy thôi .
Lãm cũng gặp tôi, hai đứa vào quán chè đầu chợ, anh nói:
– Anh nghĩ em nên chọ trường “điểm” như lời khuyên của bạn bè, vừa đỡ mệt, lại là môi trường tốt cho em phát triển nghề nghiệp, lợi ích rất nhiều cho con đường tương lai sau này, em hiểu anh nói chứ?
– Dĩ nhiên, em hiểu tất cả những nghĩ suy của bạn bè và của anh, cũng như những lời khuyên tốt đẹp, nhưng em đã quyết định, chẳng hiểu sao em lại thích được đứng trên bục giảng ngay trên mảnh đất em được sinh ra, lớn lên, và những năm tháng học trò em đã trưởng thành cũng từ nơi đây …
– Nhưng ngôi trường em được bổ nhiệm, là khu phức tạp, thành phần học sinh càng phức tạp hơn, không phải anh ngại họ nghèo, nhưng rõ ràng một cô gái trẻ mới ra trường như em, sợ rằng sẽ không đối phó được. Mà sao họ không nhìn vào thành tích “thủ khoa” của em, nhìn vào sự nhiệt tình trở về quận nhà của em, để cho em một ngôi trường khá nhất trong quận nhỉ, anh chẳng hiểu nổi!
Tôi cười:
– Anh lo xa quá, ở trường đã dạy tất cả những điều cần thiết, chuẩn bị cho các thầy cô giáo đầy đủ kiến thức cũng như kỹ năng Sư Phạm, vả lại, thật lòng, em cũng muốn được thử thách trong môi trường “phức tạp” còn hơn là chọn một nơi dễ dàng êm xuôi. Còn chuyện bổ nhiệm trường này là do ý của em đấy. Lúc đến trình diện Phòng Giáo Dục, thầy trưởng phòng đâu phải ai xa lạ, chính là Thầy giáo dạy Văn thời cấp ba của em. Hai thầy trò ngồi tán gẫu rất vui, rồi thầy hỏi em muốn về trường nào trong quận, em đã chọn trường gần nhà, chỉ cần đạp xe 15 phút là đến trường, nếu cần đi bộ cũng chẳng xa xôi gì, thế là thầy vui vẻ ủng hộ ngay. Mà anh nữa, anh cũng phải ủng hộ em chứ nhỉ!
Thế là tôi đến nhận nhiệm sở, trường tiểu học Kim Đồng nằm ngay giữa Ngã Năm, nơi mà xung quanh có nhiều gia đình nghèo.
Sau 1975 thì cả nước cùng nghèo, tuy nhiên vùng này thì… nghèo hơn. Đây là khu nghĩa trang, khu quân khuyển và kho đạn của chính quyền VNCH bỏ lại, lúc ấy là những bãi hoang rậm rạp, rồi nhiều gia đình trong quận bị ép uổng (dụ dỗ) đi kinh tế mới, sau đó tàn tạ trở về, nhà cửa đã bị chính quyền lấy, họ không còn nhà, không còn hộ khẩu, nên họ kéo nhau về đây, dựng những khu nhà tạm để sinh sống qua ngày, tới đâu hay tới đó. Học trò trường tôi, nhiều em cũng đã đến từ những khu nhà này.
Buổi họp phụ huynh học sinh đầu tiên thấy thương lắm. Nhiều ông bố bà mẹ, còn trẻ, nhưng nhìn lam lũ già hơn tuổi vì cuộc sống mưu sinh cực nhọc kiếm miếng cơm manh áo từng ngày, mà vẫn cố gắng để con được đến trường tử tế là một thử thách đầy cam go.
Học trò tôi, năm ấy, lớp 5, bên cạnh những em đúng tuổi, cũng có một số em lớn hơn một vài tuổi vì đi học trễ vì nhiều lý do. Trong nhóm ấy, Thể là cậu học sinh điển hình, ngay từ những giây phút đầu tiên đã gây cho tôi sự chú ý và thương cảm.
Cũng vì nhà nghèo, Thể đi học trễ tuổi nên Thể cao hơn các bạn cùng lứa. Thể rất hiền lành, có chút ngây ngô chậm chạp, giọng nói hơi bị ngọng, nên thường bị các bạn trong lớp chọc ghẹo trong tình thương mến, bởi Thể tuy không phải trong nhóm học sinh giỏi nhưng bù lại Thể rất siêng năng chăm chỉ, học lực thuộc loại khá và không bao giờ ganh đua, giận hờn, nổi nóng với bạn bè.
Trong danh sách những học sinh hoàn cảnh nghèo nàn, khó khăn nhất trong lớp, tôi đã đến thăm nhà Thể vào một buổi chiều chủ nhật. Theo lý lịch, Thể không còn ba, Thể có một đứa em gái, sống cùng mẹ trong khu nghĩa địa cuối con hẻm ngoằn nghèo mà tôi đã rất vất vả, hỏi đường liên tục, may mắn gặp vài em học sinh trong trường nhận ra tôi, đã hớn hở tận tình đưa tôi đến tận căn nhà lá ọp ẹp của mấy mẹ con nhà Thể.
Mấy mẹ con bối rối khi thấy cô giáo xuất hiện, nhưng mau chóng vui vẻ mời tôi ngồi, rồi chạy biến ra sau nhà, để tôi một mình nơi chiếc bàn cũ kỹ. Tôi nhìn quanh nhà quan sát, chẳng có đồ đạc nhiều ngoài chiếc giường tre, chiếc tủ đứng, và bàn thờ nhỏ nơi góc tường. Rồi tôi nhìn qua khe hở cửa của căn nhà gỗ, nơi ngăn cách với phía sau bếp, thấy Thể và mẹ đang loay hoay tìm hộp trà, nấu nước mời cô giáo uống trà, là món nước tươm tất nhất, trân trọng nhất dành cho tôi.
Em gái Thể, bé Hân, cũng là học sinh lớp Một trong trường, đứng khép nép ngay cửa bếp, đôi mắt tròn ngây thơ, nhìn tôi bẽn lẽn, rồi mẹ kêu nó vào trong, dúi vào tay nó (chắc là tiền), rồi dặn dò điều gì đó, nó gật đầu lia lịa rồi chạy biến qua cửa sau, một lát sau quay về, cũng từ cửa sau, đưa cho mẹ gói bánh quy. Mẹ nó mở bịch bánh, đổ ra dĩa, rồi bà trịnh trọng mang dĩa bánh ra, Thể đi theo sau với khay nước trà, cười mắc cỡ, cùng đặt dĩa bánh xuống bàn, rất cung kính chân thành dầu có chút luống cuống:
– Mời cô uống nước ăn bánh.
Tôi mỉm cười ngại ngần, nhìn quanh căn nhà lần nữa với lòng xót xa. Thể ngồi bên chiếc ghế cạnh mẹ, đối diện với tôi, hai tay đưa dĩa bánh mời tôi lần nữa, tôi nhón lấy bánh, uống trà và nghe bà mẹ tâm sự:
– Ba của tụi nhỏ hồi trên kinh tế mới bị mấy trận sốt rét hành hạ, nhưng vẫn phải gượng dậy làm vườn, làm rẫy để cả nhà lây lất qua ngày. Cuộc sống ngày càng khó khăn, lúc đó thằng Thể khoảng sáu bảy tuổi, bé Hân chập chững biết đi, tui không thể giúp chồng nhiều, rồi cầm cự được vài năm, đến lúc kiệt quệ cả sức khỏe lẫn số tiền dành dụm mang theo, chúng tôi dắt díu nhau về thành phố, nhà cửa không còn, hai bên nội ngoại ở xa cũng chẳng khấm khá gì, nên đành kéo nhau về khu nghĩa địa này. Chồng tui nhiều lần lên phường xin lại nhà, ông phó chủ tịch chỉ hứa cho gia đình hộ khẩu mới ở “nhà mới” này, còn nhà cũ thì coi bộ khó lắm, ổng hổng dám hứa!
Tôi chỉ biết lắng nghe, gật gù thông cảm, bởi những câu chuyện tang thương của “kinh tế mới nước độc rừng sâu” tôi cũng đã nghe, đâu đó trong xóm tôi, và những người khác kể lại. Chị nhìn bàn thờ chồng, rồi tiếp:
– Ảnh xin được việc làm ở xí nghiệp X.28, tui ở nhà bán xôi bán đồ lặt vặt trong xóm, vậy mà cũng không được lâu, bỗng một buổi tối sau khi dầm mưa đi làm về, ảnh lên cơn sốt ói mửa, rồi ảnh mất khi chưa kịp đưa đến bệnh viện đó cô! Chẳng biết ảnh mất vì bệnh gì, nhưng tui dám chắc là do hậu quả của mấy năm lao lực suy dinh dưỡng ở vùng kinh tế mới. Vậy đó, ảnh bỏ lại tui một mình với hai con nhỏ, tui cứ ngỡ là không gượng dậy được, nhưng nhìn các con, tui đã cố gắng từng ngày …
Thể nghe mẹ kể tới đâu, nhìn tôi tới đó, thỉnh thoảng cúi mặt xuống, lặng lẽ.
Người mẹ lại trút bầu tâm sự:
– Lúc đầu tui không tính cho tụi nhỏ đi học vì hổng có tiền, nhưng Thể khóc lóc, năn nỉ cho nó và em đi học, nó hứa sẽ chăm học, và sẽ phụ mẹ bất cứ việc gì để kiếm thêm tiền. Rồi gặp người hàng xóm cũ giới thiệu tui làm lao công trong bệnh viện Gò Vấp, cho luôn Thể vào làm căng tin bệnh viện mỗi sáng sớm vài tiếng phụ việc lặt vặt. Thế là tui làm ca đêm, ban ngày ở nhà lo cơm nước xong xuôi, các con đi học chiều về lo cho nhau, đến nay coi như tạm ổn định cuộc sống, dù cũng có lúc thiếu trước hụt sau, nhưng rồi mọi chuyện cũng sẽ tốt đẹp hơn, phải không cô!?
Khi đạp xe ra về, lòng tôi yên tâm nhiều hơn, sau khi tiếp xúc với mẹ Thể. Chị là người lạc quan, tâm hồn chân chất thật thà, hai anh em Thể ngoan hiền . Gió chiều mát rượi, tôi nhớ đến Lãm, tôi sẽ ghé qua nhà anh, kể cho anh nghe chuyến đi thăm phụ huynh học sinh đầu tiên trong đời làm cô giáo, để anh thấy niềm vui của tôi khi quyết định chọn ngôi trường này.
Ngày Nhà Giáo Việt Nam năm ấy, ngay đầu giờ học, cả lớp đứng lên hát tập thể một bài hát mừng tặng cô giáo, sau đó có vài em lên tặng quà. Dĩ nhiên, không phải tất cả các em đều có quà để tặng, vì đó không phải là điều bắt buộc, hơn nữa, ở cái khu xung quanh xóm nghèo này, mà cho dù xóm khá giả đi chăng nữa, chẳng có thầy cô nào mong chờ những món quà vật chất giá trị từ các học trò của mình. Lớp tôi, có vài em gia đình kinh tế tương đối bình thường, tặng cô giáo gói bánh ngọt, hộp kẹo, hoặc cuốn sổ tay và cây bút cho cô giáo ghi chép nhật ký dạy học, và có mấy em gom mấy chùm hoa dại ven đường, gói lại tặng cô.
Cuối buổi học đó, tôi cho cả lớp nghỉ sớm, mở các gói bánh kẹo ra cùng ăn, ca hát, rồi tôi cám ơn tất cả các em đã cho cô một ngày “Nhà Giáo” thật vui và thật đẹp.
Qua hai ngày sau, tôi bước vào lớp, sau khi cho các em ngồi xuống, tôi đến bên bàn giáo viên, thấy một bịch chục trái trứng gà be bé xinh xinh để ngay ngắn giữa bàn. Tôi nhìn xuống lớp, hỏi:
– Trứng gà của bạn nào đây?
Cả lớp gần như trả lời cùng lúc:
– Dạ, của bạn Thể đó cô!
Tôi gọi Thể lên đứng kế bên bàn giáo viên, trước bục giảng:
– Thể tặng cô hả?
Thể cúi đầu, ngượng nghịu:
– Dạ, cô! Con gà nhà em đẻ trứng…
– Vậy Thể xin phép mẹ chưa?
Thể vui hẳn lên, đầy tự hào:
– Dạ rồi, em xin mẹ để tặng cô ngày Nhà Giáo.
Tôi âu yếm nhìn Thể, mỉm cười:
– Bữa nay đâu còn là Ngày Nhà Giáo?
Thể lại bối rối, hai bàn tay đan vào nhau, mở ra rồi lại bóp vào liên lục, rồi lắp bắp:
– Dạ …tại… bữa nay mới đủ chục trái trứng!
Tôi lại nhìn Thể:
– Thể nè, cô cám ơn Thể và mẹ nhiều lắm. Cô đón nhận tình cảm này, nhưng chút nữa Thể đem trứng về nhà, chiều nay Thể và mẹ cùng bé Hân ăn giùm cô, cô sẽ rất vui …
Tôi vừa nói tới đó, chưa dứt câu, hai hàng nước mắt chảy dài trên khuôn mặt Thể, rồi em ấy bỗng bật khóc nức nở thành tiếng, càng lúc tiếng khóc càng to, vừa như tủi thân vừa như hờn trách tôi. Cả lớp bên dưới bỗng im phăng phắc, trố mắt theo dõi, căng thẳng hồi hộp đợi chờ phản ứng của cô giáo.
Tôi cũng bối rối không kém, dù tốt nghiệp ra trường Thủ Khoa với môn Tâm Lý-Giáo Dục đạt điểm tuyệt đối, nhưng chưa có bài Giáo Án nào của tôi phải đối phó với trường hợp như thế này.
Tôi ngồi chịu trận, chưa biết phải làm gì, nhìn Thể vẫn đứng khóc tức tưởi, hai tay liên tục lau nước mắt, muốn ôm Thể vào vòng tay và hỏi, em có hiểu cho lòng cô!!?
Edmonton, Mùa Khai Trường 2026
KIM LOAN
” Father, forgive them, for they do not know what they are doing”
-Luke 23:34-