Thúy M
Nha trang, ngày trở lại sau 25 năm.
Bài viết thứ nhất khi nhập vào nhà tù lớn,
Sau khi ra khỏi nhà tù nhỏ 11/1983.
Lê mai Lĩnh/ tùy bút.
Hai mươi lăm năm qua, tôi đã để lại thành phố này một đứa con, không biết trai hay gái, tên của nó là NỖI BUỒN NHƯỢC TIỂU.*
Hai mươi lăm năm qua, tôi đã lưu lạc giang hồ.
Tôi chọn cho mình giang hồ và đời đã bắt tôi phải lưu lạc.
Hai mươi lăm năm qua, tôi đã sống tưởng chừng như tôi đã chết.
Hai mươi lăm năm qua, tôi đã đi nhiều nơi và tôi đã làm nhiều việc.
Những nơi tôi đã đến, là cùng hang cùng ngõ, từ Bắc chí Nam.
Nơi có núi có sông, có thác có ghềnh, có đỉnh cao vực sâu.
Có lạnh như dao cắt và nóng như lửa đốt.
Có bom đạn ác liệt và tình yêu nên thơ.
Có đau đớn thể xác và ngây ngất nhục tình.
Có máu chảy và nước mắt rơi.
Có máu tươi ngọt, u uất và nước mắt đớn đau, hạnh phúc.
Có thủy chung và có phản bội.
Có nước mắt trẻ thơ và nụ cười tuổi già.
Có sự sống và có cả cái chết.
Có tiếng gió vi vu của thông và tiếng rì rào của sóng.
Có tiếng gầm thét của đại bác và tiếng thở hân hoan của khóai lạc. Có Đà Lạt hoa và Hoàng Liên Sơn tai mèo, núi.
Có tất cả.
Có tuốt luốt.
Những việc tôi đã làm là tùm lum tà la.
Nhớ không hết.
Nghĩ mệt óc.
Viết tốn giấy.
Duy có một điều tôi làm, không thể nào quên. ĐÓ LÀ LÀM THƠ.
Làm thơ trong lúc cày ruộng, nghĩ trong đầu thuộc, tối về chép lại.
Làm thơ bên bếp lửa, giữa giờ giải lao, trên bao thuốc lá Sông Cầu giữa cơn lạnh mùa đông Yên Bái. Làm thơ lúc đang tắm cho heo, tay chà, đầu nhớ.
Làm thơ trong lúc bụng đói cồn cào, phải uống nước lạnh để đánh lừa bao tử ở Lào Kai.
Làm thơ lúc hân hoan vì trước mặt có thịt, cá, bánh chưng ba ngày Tết ở Vĩnh Phú.
Làm thơ lúc phá rừng trồng sắn, lúc leo núi đẵn tre, lúc lội sông gánh nước.
Làm thơ lúc gánh phân tưới rau, sau đó biết mình thành công, vì thơ làm ra không thúi.
Chẳng hạn như những câu thơ dưới đây có thúi đâu :
– Trời trong xanh buổi sáng hôm nay,
Soi xuống hố phân, thấy mặt mình vẫn còn tươi sáng,
Còn nét thơ ngây, còn dáng hình người,
Chưa có gì ra vẻ đười ươi.
Hỡi những cục phân còn xác bắp cọng rau,
Trôi lềnh bềnh giữa bầy dòi bọ,
Trông các em, thân quá làm sao,
Giữa đời ta, chuỗi ngày lem lọ.
Đại khái, đại để, đại loại là như thế.
Hoặc nữa, làm thơ vào buổi sáng, giữa núi rừng, lúc mặt trời mọc, trong gió mát, trời thanh, bình minh dậy.
Làm thơ vào giữa trưa, dưới cánh đồng, lúc nắng chang chang, mồ hôi nhễ nhại, mệt lả.
Làm thơ vào buổi chiều, công việc trong ngày đã xong ( trả nợ quỷ thần) đôi vai nhẹ tênh, thơ thới.
Làm thơ vào ban đêm, rệp cắn, muỗi đốt, người nằm chật như cá hộp.
Đại khái, đại để, đại loại là như thế.
Hoặc nữa.
Nhưng thôi.
Và, đã có lần, tôi xém chết vì thơ. Nhưng đã có rất nhiều lần, tôi sống được, nhờ thơ.
Làm thơ và ngay cả những bài thơ làm ra, quả tình, có một điều gì thật kỳ lạ.
Và, cũng là một điều thật kỳ lạ, là khi anh làm thơ, anh phải thiết tha, đam mê, yêu một cái gì đó.
Một cái gì đó, có thể là quê hương anh dấu yêu, lý tưởng anh tôn thờ, hay là một nhan sắc người tình, một dáng đàn bà trẻ con, nỗi cô đơn góa phụ, một thoáng qua tuyệt vời yêu dấu, mà anh yêu, tưởng chừng như có thể chết đi được . . .
Phải thế không, họa sĩ Thanh Hồ ?
Thanh Hồ, tôi gọi tên anh, ngày trở lại, sau hai mươi lăm năm, là vì hai mươi lăm năm qua, anh đã cất giữ dùm tôi một đứa con, mồ côi mồ cút.
Nếu không có anh thì nó đã không còn.
Và, không nhờ có anh, tôi là cha nó, đã không còn cơ hội nhìn lại mặt nó, con của tôi, NỖI BUỒN NHƯỢC TIỂU.
Tôi cảm ơn anh.
Tôi phải cảm ơn anh, vì một lý do khác nữa, là ngày đó, đã hai mươi lăm năm rồi, tôi rách nát làm sao. Tôi đâu có làm thơ được, tôi đâu có in thơ được, nếu thiếu đi những ly cà phê, những gói thuốc lá, thì đời buồn lạ.
Nhưng anh đã tiếp tế cho tôi, thường xuyên, đều đặn để tăng nguồn cảm hứng lúc sáng tác, dẫu cỏn con, nhưng cần thiết biết bao, cho một gã làm thơ, cho một đời thi sĩ.
Ngày đó, đã hai mươi lăm năm rồi, khi trở lại, trên mỗi bước chân đi, dẫm lên đá cuội, trong công viên, dẫm lên cát mịn, dọc bờ biển biếc, trắng xóa bọt sóng, gió từ khơi xa phả hơi mặn lên mặt người, tôi nhớ lại, như vừa mới đây, như vừa mới hôm qua, chúng ta .
Thế mà, đã lâu lắm rồi.
Ngày xưa.
Đã hai mươi lăm năm.
Đã một phần tư thế kỷ.
Khiếp thật.
Phải thế không Thanh Hồ ?
Phải thế không Thanh Hồ, đã hai mươi lăm năm qua.
Đã hai mươi lăm năm qua.
Nhìn lại.
Mất.
Còn.
Được.
Có.
Không.
Những gì.
Nó-đã-là-như-thế thì nó-phải-là-như-thế.
Nhưng mà, liệu chúng ta, có lẽ nào, để cho nó mãi mãi là như thế được.
Trong chúng ta, ngày đó, giờ còn lại, mấy ai.
Bạn bè đã xa.
Có đứa đã chết.
Có đứa đã điên.
Người còn vật vờ.
Giờ là lúc, không khiếp sợ, không trách móc, không chạy trốn.
Ai hay ai dở đã biết.
Ai còn ai mất đã rõ.
Ai đúng ai sai đã tường.
Giờ không còn là lúc mọi người nguyền rủa nhau.
Phải thấy được cái đúng cái sai của chính mình, để mà lo liệu, để mà nghĩ tới quê hương.
Tất cả chúng ta đều là những kẻ chiến bại, trước sự nghèo đói của nhân dân.
Trước quê hương khổ đau, chúng ta đều có tội, dẫu khoác cho nhau màu áo nào.
Thanh Hồ ơi, tôi đã muốn khóc.
Thì ra, tôi còn mềm lòng quá nhỉ.
Và, tôi đang khóc đây.
Trong tôi, từ cha sinh mẹ đẻ, chưa bao giờ, không bao giờ có lòng thù hận.
Ngày xưa đã một thời tôi cầm súng, vì tôi không thể không cầm súng. Ngày xưa, anh em bạn bè tôi đều làm như thế; tại sao tôi lại không.
Tách mình ra khỏi số phận chung là điều tôi không muốn.
Vả lại, bấy giờ chiến tranh với tôi như một trò chơi, nói theo ý thơ của một người bạn tôi, nhà thơ Nguyễn Bắc Sơn :
“ Chiến tranh này như một trò chơi,
Suy nghĩ làm gì, cho lao tâm tổn khí “
Do đó, nếu lên được thiên đường một mình, tôi cũng không lên.
Buồn lắm, nhớ bạn bè quá, lấy ai để “ quàng vai ấm áp cuộc rong chơi “ (thơ Nguyễn Bắc Sơn).
Và bây giờ chúng ta còn sống.
Vậy thì, xin thưa với những người đã chết, rằng thì là, lỡ đã chết, dẫu với lý do nào, thì xin cứ hạnh phúc ngủ yên.
Tôi nói hạnh phúc ngủ yên, vì rằng, chết được cũng là điều hạnh phúc. Vậy thì, xin đừng về quậy chúng tôi nữa.
Và những người còn sống, dẫu vì lý do nào mà chưa chết được, xin đừng quên, cái giá phải trả, trước tương lai dân tộc và lịch sử giống nòi.
Vì rằng, CON NGƯỜI, DÂN TỘC và LỊCH SỬ là một quan tòa nghiêm minh lắm, sẽ không tha thứ cho những ai đã sống mà không sống ra hồn người.
Nước mắt và trái tim tôi đây, ngày trở lại, sau hai mươi lăm năm, xin trao tặng quê hương, bạn bè.
Lê Mai Lĩnh.
Nha trang 11/ 1983.
Viết tại nhà bếp chùa tỉnh hội, Hải Đức.
* tên tập thơ đầu tiên, xuất bản năm 1963, lớp đệ Tam, trường Võ Tánh.