Trên đỉnh núi, mọi thứ đều yên lặng; cả thung lũng, mỏm đá và hang động đều không có tiếng động.
” Hãy nghe ta nói đây,” Con Yêu tinh đặt tay lên đầu tôi và nói. – Đất nước ta đang nói đến là một đất nước ảm đạm ở Libya, bên bờ sông Zaire *1/. Và ở đó, không có sự nghỉ ngơi cũng như sự im lặng.
Nước sông có màu vàng nghệ và độc hại; và chúng không chảy về phía biển, mà lại rung động bập bùng liên tục, theo một chuyển động nhộn nhịp và rối loạn, bên trên là mặt trời đỏ rực như con mắt kinh hoàng.
Một bãi sa mạc nhạt màu có hoa súng khổng lồ trải dài nhiều dặm ở mỗi bên con sông này, lòng sông thì đặc cả bùn lầy. Chúng thì thầm rì rào cùng nhau trong sự hiu quạnh này, và vươn những cái cổ dài như bóng ma lên trời, và phần trên của chúng, chỗ những nụ hoa – thì gục gặc không ngớt từ bên này sang bên kia. Và từ bên trong chúng ta nghe tiếng róc rách liên tục giống như tiếng dòng thác ngầm dưới lòng đất. Và chúng vẫn cứ thì thầm cùng nhau.
Nhưng lãnh thổ của chung có một biên giới, và biên giới này là một khu rừng cao, sẫm tối và trông thật khủng khiếp. Ở đó, giống như những con sóng xung quanh Hebrides *2/ , những thân cây nhỏ không ngừng rung chuyển. Điều này đang xảy ra cho dù trời không có gió. Và những cây nguyên sinh rộng lớn thì dao động không ngừng từ bên này sang bên kia trong một tiếng âm vang kinh hồn. Và từng giọt sương liên tục rơi nhẹ nhàng như qua màn lọc từ trên đỉnh đám cây ấy. Còn bên dưới gốc cây nhiều bông hoa độc lạ uốn éo quằn quại, không yên lành trong khi ngủ.
Và bên trên đám cây, trong tiếng sột soạt râm ran, đám mây xám lại ùa về, luôn hướng về phía tây, cho đến khi chúng cuồn cuộn như thác nước đằng sau bức tường rực lửa ở chân trời. Tuy nhiên, bầu trời vẫn im tiếng gió. Và dọc theo hai bên bờ sông Zaire, không hề có sự yên bình, cũng không có sự im lặng.
Trời đã về đêm và mưa đang rơi; và khi nước rơi xuống thì là nước mưa, nhưng khi những hạt mưa đáp xuống đất,
chúng trở thành máu. Và tôi đứng trong đầm lầy giữa những nhánh bông súng cao lớn, và từng giọt mưa rơi trên đầu tôi,
– và những bông hoa súng thì thầm rì rào cùng nhau trong vẻ trang nghiêm của sự hoang tàn đang bao trùm lấy chúng.
Và đột nhiên mặt trăng nhô lên qua tấm lưới mỏng của đám sương mù ảo não và mặt trăng thì màu đỏ thẫm. Rồi đôi mắt tôi lại hướng đến một tảng đá lớn màu xám đựng đứng bên bờ sông, và được ánh trăng chiếu sáng . Và tảng đá màu xám đó nhìn thấy có vẻ thảm đạm và vươn lên rất cao – và mỏm đá là màu xám thê lương. Ta thấy vài ký tự được khắc ở mặt trước của mỏm đá; và tôi vẫn cứ bước đi qua đầm lầy có hoa súng, cho đến khi tôi đến rất gần bờ, để có thể đọc được những ký tự được khắc trên đá.
Nhưng tôi không thể nào đọc được chúng. Và tôi đang định quay trở lại đầm lầy, bỗng mặt trăng sáng lên một màu đỏ rực rỡ hơn; thế là tôi vội quay lại nhìn về phía tảng đá và những chữ ghi trên ấy; – và những ký tự đó là: HOANG TÀN.
Và tôi nhìn lên, thấy trên đỉnh tảng đá có một người đàn ông; và tôi nấp mình giữa những bông hoa súng để dò xét hành động của ông ấy. Và thấy rằng người đàn ông đó có hình dáng to lớn và oai vệ, ông có tấm choàng của người La Mã cổ đại quàng trên người ông ta từ vai cho đến chân. Và rằng đường nét hình dáng của con người ông không rõ ràng, thật lờ mờ – cho dù những nét đặc sắc của ông là biểu trưng của một vị thần; vì, mặc dù màn đêm bao phủ, sương mù dày và ánh trăng và sương xuống, nhưng đường nét trên khuôn mặt ông vẫn rạng ngời. Vầng trán cao và trầm ngâm, và đôi mắt thì lộ vẻ hốt hoảng và lo lắng; và ở những nếp nhăn trên má ông ấy, tôi xác định được những thần thoại về nỗi u sầu, sự mệt nhoc, ngán ngẩm về nhân loại và ước vọng lớn lao về sự yên tĩnh .
Người đàn ông ngồi xuống tảng đá, hai tay ôm đầu và đưa mắt nhìn khung cảnh hoang tàn. Ông nhìn những bụi cây nhỏ bé, chúng có vẻ lo âu, những cây nguyên thủy thì cao lớn; rồi ông nhìn lên bầu trời với nhiều tiếng xào xạc và mặt trăng đỏ thẫm. Và rằng tôi đang thu mình trú bên trong đám bông súng, và tôi quan sát những hành động của ông. Và rồi tôi thấy người đàn ông đang run rẩy cô đơn ở nơi quạnh vắng; – lúc bây giờ, màn đêm vẫn dần buông xuống và ông vẫn ngồi trên tảng đá.
Và người đàn ông quay đầu không còn nhìn bầu trời mà hướng về phía dòng sông Zaire ảm đạm, nhìn dòng nước vàng buồn thảm, và nhìn những đám hoa súng nhợt nhạt. Và ông lắng nghe tiếng thở dài của chúng và tiếng rì rào từ đám hoa súng. Phần tôi vẫn đang thu mình ẩn náu và tôi quan sát những hành động của ông. Và rồi tôi thấy người đàn ông run rẩy cô đơn ở nơi quạnh vắng; lúc bây giờ, màn đêm vẫn dần buông xuống và ông vẫn ngồi trên tảng đá.
Sau đó tôi lao xuống thật sâu về phía đầm lầy mãi đằng xa, và bước đi trên đám hoa súng dày, xếp lớp và nhiều như khu rừng, và tôi gọi những con hà mã ở đầm lầy sâu thẳm. Và chúng nghe thấy tiếng gọi và đến chân tảng đá cùng với những sinh vật khổng lồ quái dị , và gầm lên ầm ĩ một cách đáng sợ dưới ánh trăng. Còn tôi vẫn đang thu mình ẩn náu và quan sát những hành động của ông ấy. Và rồi tôi thấy người đàn ông run rẩy cô đơn ở nơi quạnh vắng ấy – trong khi đó, màn đêm dần trôi qua và ông vẫn còn đó, ngồi trên tảng đá.
Thế rồi tôi nguyền rủa những sự việc của thảm họa khiến cho khung cảnh trở nên hỗn loạn; trên bầu trời, trước đây không có lấy một ngọn gió, một cơn bão kinh sợ đang ùn ùn kéo về. Và bầu trời trở nên xám xịt vì cơn bão dữ dội, – rồi mưa thì quất mạnh vào đầu người đàn ông, – còn sóng dưới sông ùa lên tràn bờ, – và bao nhiêu là bọt trắng xóa tóe ra từ dòng sông đang quằn quại – và hoa súng kêu la bên trong đám lầy của chúng, và khu rừng vỡ vụn trong cơn gió, – rồi tiếng sấm vang rền, – và tia chớp quật xuống, -và tảng đá lảo đảo không còn vững vàng nữa. Còn tôi vẫn đang thu mình ẩn náu và quan sát những hành động của ông ấy. Và rồi tôi thấy người đàn ông run rẩy cô đơn ở nơi quạnh vắng ấy – trong khi đó, màn đêm dần trôi qua và ông vẫn còn đó, ngồi trên tảng đá.
Thế là tôi trở nên bực bội, và tôi nguyền rủa những sự việc của thảm họa về sự yên lặng- dòng sông và hoa súng, và gió và khu rừng, và bầu trời, và sấm sét và tiếng thì thầm của hoa súng. Và tất cả chúng đã bị đọa đày vì lời nguyền, và chúng trở nên thầm lặng. Và mặt trăng không còn tiếp tục con đường trên bầu trời một cách khó nhọc nữa – và sấm sét đã tắt , – và tia chớp không còn lóe sáng nữa, – và những đám mây trở nên lơ lửng bất động, – và nước sông lại hạ xuống đến mức bình thường và vẫn giữ ngang mực như vậy, – và cây cối không còn đong đưa, – hoa súng không còn thì thầm nữa, – và ta không còn nghe tiếng rì rào róc rách nào từ toàn bộ đám hỗn độn ấy nữa, cũng không còn một chút âm thanh bé nhỏ nào phát ra từ trong cái sa mạc rộng lớn bạt ngàn.
Và đôi mắt tôi hướng vào khuôn mặt của người đàn ông, và sắc mặt anh ta là sắc mặt tái nhợt của một người bị khiếp đảm. Và ông vội vàng đưa tay lên khỏi đầu, đứng thẳng trên tảng đá và lắng tai nghe. Nhưng không có tiếng nói nào từ sa mạc rộng lớn bạt ngàn, và những ký tự khắc trên đá là: YÊN LẶNG.
Và người đàn ông rùng mình, quay mặt đi và chạy trốn xa thật xa, thật xa, một cách vội vàng hấp tấp đến nỗi tôi không kịp nhìn thấy ông ta nữa.
Nhưng rồi, có nhiều câu chuyện thần thoại rất hay trong những cuốn sách của các nhà Thông thái, – vâng, trong những cuốn sách bi sầu của các nhà Thông thái, được đóng gáy bằng sắt. Tin ta đi, trong đó có những câu chuyện hùng tráng về Thượng Đế, về Trái Đất và về Biển Cả hùng vĩ, – và về những Vị Thần đã thống trị trên biển, trên trái đất và trên bầu trời siêu phàm. Những lời của các Nữ Tiên Tri cũng có tính cách bao gồm nhiều sự hiểu biết và truyền thuyết – rất trí thức – và những điều thánh thiện, vâng thật thánh thiện được những chiếc lá sẫm màu run rẩy quanh Dodone*3/ nghe từ xa xưa ; nhưng, về việc Allah vẫn còn sống là thật, nên ta nghĩ rằng truyền thuyết mà Ác quỷ đã kể cho ta nghe khi hắn ngồi cạnh ta trong nấm mồ u tối, là câu chuyện kỳ diệu nhất!
Và khi Ác ma kể xong câu chuyện của mình, hắn rơi trở lại xuống vực sâu của ngôi mộ và bắt đầu cười.
Phần tôi thì không thể cười cùng với Ác quỷ, nên hắn nguyền rủa tôi vì tôi không thể cười.
Và rồi còn linh miêu, vốn trú ngụ trong nấm mồ từ muôn đời, nhảy ra khỏi đó và đến nằm dưới chân Ác ma và nhìn chòng chọc vào mắt hắn.
Edgar Allan Poe – TL dich